آثار منتشر شده گروه عربی

عنوان اثر	پدیدآور	معرفی اثر
پیر رنجور، شرح پارسی همزيه نالی	دکتر هادی رضوان	Text
الايضاح في علوم البلاغه (البيان)	ترجمه: دکتر هادی رضوان	ئەم بەرهەمە، وەرگێڕان و لێکۆڵینەوەیەکی فارسییە لەسەر کتێبی «الإیضاح فی علوم البلاغة»ی خەتیب قەزوینی، کە خۆی شەرحێکە لەسەر کتێبی «تلخیص المفتاح»ی هەمان نووسەر، و ئەویش کورتکراوەی کتێبی «مفتاح العلوم»ی سەککاکییە. کتێبی «ئیزاح»ی محەممەد کوڕی عەبدولڕەحمان کوڕی عومەر، ناسراو بە خەتیب قەزوینی (کۆچی دوایی ٧٣٩ک)، بە یەکێک لە گرنگترین سەرچاوەکانی بەلاغەی عەرەبی دادەنرێت کە توێژەران و خوێندکارانی ئەدەبیاتی عەرەبی پێویستیان پێیەتی؛ لەگەڵ ئەوەشدا، ئەم کتێبە بەپێچەوانەی «تەلخیص»، ئەوەندە لەلایەن بەلاغیزان، شەرحکاران و پەراوێزنووسانەوە پێشوازیی لێ نەکراوە. «ئیزاح» هەرچەندە کتێبێکی سەربەخۆیە، بەڵام دەکرێت وەک شەرحێکی فراوانیش بۆ «تەلخیص» سەیر بکرێت کە نووسەر خۆی لەسەری نووسیوە و بەڵگە و ڕوونکردنەوەی زۆری بۆ زیاد کردووە. «تەلخیص» هەروەک لە ناوەکەیەوە دیارە، پوختەی بەشی بەلاغەی کتێبی «مفتاح العلوم»ی ئەبو یەعقوب یوسف کوڕی ئەبوبەکر سەککاکییە (کۆچی دوایی ٦٢٦ک). خەتیب قەزوینی خۆی لە پێشەکیی «ئیزاح»دا ڕوونی کردووەتەوە کە لەم بەرهەمەدا، لە هەر شوێنێک پێویست بووبێت، بۆچوونەکانی عەبدولقاهیری جورجانی، خاوەنی دوو بەرهەمی گرنگی «دلائل الإعجاز» و «أسرار البلاغة»، و هەروەها ڕاکانی سەککاکی لە «مفتاح العلوم» و بەلاغیانی دیکەی هێناوە و بۆچوونی خۆیشی خستووەتە سەر. هەروەک لە پێشەکیی وەرگێڕان و لێکۆڵینەوەی بەشی «مەعانی»ی «ئیزاح»دا (کە لە کۆتاییەکانی ساڵی ٢٠١٤ بڵاو کرایەوە) ئاماژەم پێ کردبوو، کتێبی «ئیزاح» لە دوو ڕووەوە لە شەرح و پەراوێزەکانی تری «تەلخیص» باشترە: یەکەم، نووسەر خۆی هەستی بە کەموکوڕییەکانی «تەلخیص المفتاح» کردووە و هەر بۆیە «ئیزاح»ی وەک شەرحێک لەسەری نووسیوە؛ دووەم، لەم کتێبەدا زۆر زیاتر سوودی لە بەرهەمی پێشینان، بەتایبەتی ئەو سێ کتێبە گرنگەی ناوم بردن، وەرگرتووە و نموونە و بەڵگەی زۆر زیاتری تێدایە. شێوازی کارکردن لەم بەشەدا (علم البیان) هەروەک بەشی یەکەمە (علم المعاني)؛ هەوڵم داوە وەرگێڕانەکە تا دەکرێت پاراو و تێگەیشتن لێی ئاسان بێت؛ بەڵام تا ڕادەیەکی زۆریش پابەندی دەقە عەرەبییەکە بووم. بە لەبەرچاوگرتنی سەردەمی نووسەری کتێبەکە و شێوازی دانانی نووسەرانی کۆن، پێم وایە لەم جۆرە بەرهەمانەدا، وەرگێڕانی پابەند بە دەق لە وەرگێڕانی ئازاد باشترە. لە وەرگێڕانی بەڵگەکان و بەتایبەتی دێڕە شیعرەکاندا، وردبینیی زیاترم بەکار هێناوە و تا لە توانامدا بووبێت هەوڵم داوە وەرگێڕانەکان ئەدەبی بن و لە هەمان کاتدا بتوانن خاڵ یان سوودە بەلاغییەکە لە زمانی فارسیشدا بگوازنەوە. لە بەشی لێکۆڵینەوەی کارەکەشدا، ئاساییە ئەگەر بە شێوەی ڕاستەوخۆ یان ناڕاستەوخۆ سوودێکی زۆرم لە شەرح و پەراوێزەکانی «تلخیص المفتاح» وەرگرتبێت؛ لەوانە دوو شەرحەکەی «مطول» و «مختصر»ی تەفتازانی، «مواهب الفتاح»ی مەغریبی، «عروس الأفراح»ی بەهائەدین سوبکی، «حاشیة»ی عەبدولحەکیم سیالکوتی لەسەر «مطول» و «بغیة الإیضاح»ی عەبدولموتەعال سەعیدی، هەروەها چەندین سەرچاوەی ئەدەبی، زمانی و تەفسیری باوەڕپێکراو، بەتایبەتی «کشاف»ی زەمەخشەری و «أنوار التنزیل»ی قازی بەیزاوی.
سپهر برين رسولان شرح فارسی همزيه بوصيری	دکتر هادی رضوان	شەرەفەدین محەممەد کوڕی سەعید کوڕی حەممادی سەنهاجی، ناسراو بە بوصیری، شاعیرێکی ناوداری میسریی سەدەی حەوتەمی کۆچییە کە تەواوی ناوبانگ و پێگەی ئەدەبیی خۆی قەرزداری مەدحە پێغەمبەرییەکانێتی. قەسیدەکانی وەک «الکواکب الدریة فی مدح خیر البریة» (ناسراو بە بوردە)، «أم القرى فی مدح خیر الورى» (هەمزییە)، و «القصیدة المضریة فی مدح خیر البریة» ناوبانگێکی زۆریان هەیە. ئەم قەسیدە پێغەمبەرییانە هەمیشە جێگەی سەرنجی توێژەران، شیکاران، وەرگێڕان و تەنانەت شاعیرانی دیکەش بوون. بۆ نموونە، بۆ قەسیدەی «بوردە» نزیکەی حەفتا و نۆ شەرح، سی و پێنج تەخمیس، دە تسبیع، یەک تسیع، شازدە تەشتیر، دوو تەذییل و چەندین وەرگێڕان بۆ زمانەکانی فەرەنسی، تاتاری، فارسی، تورکی و ... تۆمار کراون. بۆ قەسیدەی «هەمزییە» (أم القرى)یش هەژدە شەرح، یازدە تەخمیس و دوو تەشتیر ئاماژەیان پێ کراوە. بۆ مەدحەکانی دیکەشی، لەوانە «ذخر المعاد على وزن بانت سعاد»، «القصیدة الخمریة»، «القصیدة المضریة فی الصلاة على خیر البریة» و «القصیدة اللامیة فی معارضة بانت سعاد»، شەرح و تەخمیس و تەشتیری بۆ کراوە. ئەم بایەخپێدانە بەرفراوانە بەڵگەی پێگەی بەرزی بوصیرییە لە شیعری شاعیریدا. هەمزییە، قەسیدەیەکی ٤٥٧ دێڕییە لەسەر بەحری خەفیف کە دەتوانرێت بوترێت شاعیر تیایدا ژیاننامەی پێغەمبەری بەوپەڕی هەست و سۆزێکی بەجۆش و خەیاڵێکی ناسکەوە هۆنیوەتەوە.
اللُّمَع در اصول فقه شافعی	ترجمه: دکتر حسن سرباز
علی احمد باکثیر و القصّه الاسلامیه	دکتر حسن سرباز
آشنایی با ادیان در قرآن	ترجمه: دکتر حسن سرباز
المصطلحات المتداولة في الصحافة العربیة	دکتر محمدرضا عزیزی پور	«المصطلحات المتداولة في الصحافة العربیة» (زاراوە باوەکانی ڕۆژنامەگەریی عەرەبی) کتێبێکە لە بواری زاراوەکانی سیاسی، کۆمەڵایەتی، کەلتووری، وەرزشی، سەربازی، پزیشکی و بوارەکانی تردا کە تا ئێستا دوازدە جار چاپ کراوە. ئامانج لە دانانی ئەم کتێبە، فێرکردنی زمانی عەرەبیی هاوچەرخ، ئاسانکردنی فێربوونی زاراوەکانی ڕۆژنامەگەریی عەرەبی و ئاشناکردنی خوێندکارانە بە پرسیارەکانی تاقیکردنەوەی ماستەر. ئەم کتێبە، سەرەڕای قەبارە کەمەکەی، ژمارەیەکی زۆر زاراوە و وشە لەخۆدەگرێت. بۆ باشترکردنی پرۆسەی فێربوون، هەوڵ دراوە وەرگێڕانە فارسییەکە نزیک بێت لە دەقە عەرەبییەکەوە. هەروەها، بەتەواوی خۆ لە بابەتە دووبارەکان، ناوی کەسەکان و درێژدادڕی پارێزراوە. دانانی حەرەکات (بزوێن) لەسەر وشە و زاراوە عەرەبییەکان و هێنانی ڕاهێنانی جۆراوجۆر لە بوارە جیاوازەکاندا، لە تایبەتمەندییەکانی دیکەی ئەم کتێبەن.
شرح گیپایی در نحو عربی	تصحیح، مقدمه و تألیفات: دکتر شرافت کریمی	ئەم کتێبە کە لە پێشەکییەک، دە بەش و بیست و یەک بەند پێک هاتووە، سەرباری ساغکردنەوە و تێبینیی گشتگیر لەسەر شەرحی فارسیی میر سەید شەریفی جورجانی بۆ کتێبی «کافیة»ی ئیبن حاجب، شیکردنەوەیەکی تەواوی ژیاننامە و بەرهەمەکانی ئیبن حاجب و میر سەید شەریفی جورجانی، هەڵسەنگاندنی کتێبی کافیة و کتێبناسیی شەرحە جیاوازەکانی، تایبەتمەندییەکانی شەرحەکەی جورجانی، تێبینیگەلێک دەربارەی نوسخە جیاوازەکان، ناساندنی نوسخە بنەڕەتییەکان و شێوازی ساغکردنەوەی دەق لەخۆدەگرێت. ئەم بەرهەمە، تەواوترین و باشترین شەرحی فارسییە لەسەر بەرهەمە بەناوبانگەکەی ئیبن حاجب لە بواری ڕێزمانی زمانی عەرەبیدا، کە بە «کافیة» ناسراوە. لە شەرحی میر سەید شەریفی جورجانیدا، کە شەرحکار خۆی ناوی ناوە «شەرحی گیتی‌پای»، ڕێساکانی سەرف و نەحوی عەرەبی بە دوورکەوتنەوە لە خاڵە زیادەکان و بۆچوونە ناکۆکەکانی نێوان نەحویزان، بە زمانێکی زانستی و پاراو و بە شێوازێکی بەڵگەیی خراوەتە ڕوو. ئەم بەرهەمە سەرچاوەیەکی کرداری و بەسوودە بۆ ئەو فارسیزمانانەی کە ئارەزوومەندی فێربوونی ڕێساکانی زمانی عەرەبین، بەتایبەتی لە قۆناغی خوێندنی باڵادا، و نموونەیەکە لە پەخشانی زانستیی فارسی لە سەدەی نۆیەمی کۆچیدا.
شور شاعری جستاری در زیبایی شناسی منظومه های کلامی مولوی کرد	دکتر هادی رضوان
الايضاح في علوم البلاغه (معانی)	ترجمه: دکتر هادی رضوان