آثار منتشر شده گروه عربی

عنوان اثر پدیدآور معرفی اثر

پیر رنجور، شرح
پارسی همزيه نالی

 دکتر هادی رضوان

الايضاح في علوم البلاغه (البيان)

ترجمه: دکتر هادی رضوان

اثر حاضر، ترجمه و تحقیقی فارسی بر کتاب «الإیضاح فی علوم البلاغة» تألیف خطیب قزوینی است. این کتاب، خود شرحی بر «تلخیص المفتاح»، دیگر اثر مؤلف، محسوب می‌شود که آن نیز گزیده‌ای از کتاب «مفتاح العلوم» اثر سکاکی است. کتاب «إیضاح» تألیف محمد بن عبدالرحمن بن عمر، مشهور به خطیب قزوینی (متوفی ۷۳۹ هـ.ق)، یکی از مهم‌ترین منابع بلاغت عربی به شمار می‌آید که برای پژوهشگران و دانش‌پژوهان ادبیات عربی منبعی ضروری است؛ با این حال، این اثر برخلاف «تلخیص»، با اقبال گستردهٔ بلاغیان، شارحان و حاشیه‌نویسان مواجه نشده است. «ایضاح» اگرچه اثری مستقل است، اما می‌توان آن را شرحی مبسوط بر «تلخیص» نیز دانست که مؤلف، خود بر آن نگاشته و شواهد و توضیحات فراوانی بر آن افزوده است. چنان‌که از نام «تلخیص» برمی‌آید، این کتاب خلاصه‌ای از بخش بلاغت «مفتاح العلوم» اثر ابویعقوب یوسف بن ابی‌بکر سکاکی (متوفی ۶۲۶ هـ.ق) است. خطیب قزوینی در مقدمهٔ «ایضاح» تصریح می‌کند که در این اثر، هرجا لازم بوده، آرای عبدالقاهر جرجانی، صاحب دو اثر مهم «دلائل الإعجاز» و «أسرار البلاغة»، و نیز نظرات سکاکی در «مفتاح العلوم» و دیگر بلاغیان را ذکر کرده و دیدگاه خود را نیز بر آن افزوده است.
چنان‌که در مقدمهٔ ترجمه و تحقیق بخش «معانی» این اثر (منتشر شده در اواخر سال ۱۳۹۲) نیز ذکر گردید، کتاب «ایضاح» از دو وجه بر سایر شروح و حواشی «تلخیص» برتری دارد: نخست آنکه مؤلف خود متوجه کاستی‌های «تلخیص المفتاح» شده و به همین سبب «ایضاح» را به منزلهٔ شرحی بر آن تألیف کرده است؛ دوم آنکه وی در این کتاب، به مراتب بیشتر از آثار پیشینیان، به‌ویژه سه کتاب مهم مذکور، بهره برده و مثال‌ها و شواهد افزون‌تری ارائه نموده است. شیوهٔ کار در این بخش (علم بیان) نیز همانند بخش نخست (علم معانی) است؛ تلاش بر آن بوده که ترجمه هرچه روان‌تر و قابل‌فهم‌تر باشد، اما تا حد زیادی به متن عربی نیز پایبندی حفظ شده است. با توجه به دورهٔ زمانی مؤلف و شیوهٔ تألیف قدما، به نظر می‌رسد در این‌گونه آثار، ترجمهٔ مقید به متن بر ترجمهٔ آزاد ارجحیت دارد. در ترجمهٔ شواهد، به‌ویژه ابیات، دقت بیشتری به کار رفته و کوشش شده است تا ترجمه‌ها جنبهٔ ادبی داشته و در عین حال، نکتهٔ بلاغی مورد نظر را در زبان فارسی نیز منتقل کنند. در بخش تحقیق نیز، به طور طبیعی، از شروح و حواشی «تلخیص المفتاح» به صورت مستقیم و غیرمستقیم بهرهٔ فراوان برده شده است؛ از جمله دو شرح «مطول» و «مختصر» تفتازانی، «مواهب الفتاح» مغربی، «عروس الأفراح» بهاءالدین سبکی، «حاشیه» عبدالحکیم سیالکوتی بر مطول، و «بغیة الإیضاح» عبدالمتعال صعیدی، و نیز از منابع متعدد ادبی، لغوی و تفاسیر معتبر، به‌ویژه «کشاف» زمخشری و «أنوار التنزیل» قاضی بیضاوی، استفاده شده است.
 

سپهر برين رسولان شرح فارسی همزيه بوصيری

دکتر هادی رضوان

شرف‌الدین محمد بن سعید بن حماد صَنْهاجی، مشهور به بوصیری، از شاعران نامدار مصری در سدهٔ هفتم هجری است که شهرت ادبی خود را تماماً مرهون مدایح نبوی خویش است. قصاید او در ستایش پیامبر، همچون «الکواکب الدریة فی مدح خیر البریة» (مشهور به برده)، «أم القری فی مدح خیر الوری» (همزیه)، و «القصیدة المضریّة فی مدح خیر البریة» از شهرت به‌سزایی برخوردارند. این سروده‌های نبوی همواره مورد توجه پژوهشگران، شارحان، مترجمان و دیگر شاعران قرار گرفته‌اند. به عنوان نمونه، برای قصیدهٔ «برده» نزدیک به هفتاد و نه شرح، سی و پنج تخمیس، ده تسبیع، یک تسیع، شانزده تشطیر، دو تذییل و ترجمه‌های متعددی به زبان‌های فرانسوی، تاتاری، فارسی و ترکی برشمرده‌اند. برای قصیدهٔ «همزیه» (أم القری) نیز هجده شرح، یازده تخمیس و دو تشطیر ثبت شده است. دیگر مدایح او، از جمله «ذخر المعاد»، «القصیدة الخمریّة»، «القصیدة المضریّة فی الصلاة علی خیر البریة» و «القصیدة اللامیة فی معارضة بانت سعاد» نیز موضوع شروح، تخمیسات و تشطیرات بوده‌اند. این حجم از توجه، گواه جایگاه والای بوصیری در عرصهٔ شاعری است. همزیه، قصیده‌ای مشتمل بر ۴۵۷ بیت در بحر خفیف است که شاعر در آن، سیرهٔ نبوی را با نهایت احساس، عاطفه‌ای جوشان و خیالی لطیف به نظم کشیده است.

اللُّمَع در اصول فقه شافعی

ترجمه: دکتر حسن سرباز

 

علی احمد باکثیر و القصّه الاسلامیه

دکتر حسن سرباز

 

آشنایی با ادیان در قرآن

ترجمه: دکتر حسن سرباز

 

المصطلحات المتداولة في الصحافة العربیة

دکتر محمدرضا عزیزی پور

«المصطلحات المتداولة في الصحافة العربیة» اثری است در زمینه اصطلاحات سیاسی، اجتماعی، فرهنگی، ورزشی، نظامی، پزشکی و غیره که تاکنون دوازده نوبت به چاپ رسیده است. هدف از تألیف این کتاب، آموزش زبان عربی معاصر، فراگیری اصطلاحات رایج در مطبوعات عربی و آشنایی با نمونه‌سؤالات آزمون کارشناسی ارشد است. این کتاب، علی‌رغم حجم کم، دربردارندهٔ گسترهٔ وسیعی از اصطلاحات و واژگان می‌باشد. به منظور تسهیل فرآیند یادگیری، تلاش شده است تا ترجمهٔ فارسی ارائه شده، قرابت معنایی بالایی با متن عربی داشته باشد. همچنین، از درج مطالب تکراری، اسامی اشخاص و هرگونه تفصیل غیرضروری اجتناب گردیده است. از دیگر ویژگی‌های این اثر می‌توان به اعراب‌گذاری کامل واژگان و اصطلاحات عربی و ارائهٔ تمرین‌های متنوع در زمینه‌های گوناگون اشاره کرد.

شرح گیپایی در نحو عربی

تصحیح، مقدمه و تألیفات: 
دکتر شرافت کریمی

 

در کتاب حاضر که از یک مقدمه، ده بخش و ۲۱ فصل تشکیل شده است، علاوه بر تصحیح و تعلیقات جامع بر شرح فارسی میر سید شریف جرجانی بر کافیه ابن حاجب، شرح کاملی از زندگی‌نامه و آثار ابن حاجب و میر سید شریف جرجانی، بررسی کتاب کافیه و کتاب‌شناسی شروح مختلف آن، ویژگی‌های شرح جرجانی، نکاتی دربارهٔ نسخه‌بدل‌ها، معرفی نسخه‌های اساس و شیوهٔ تصحیح متن آمده است. این اثر، کامل‌ترین و بهترین شرح فارسی بر اثر معروف ابن حاجب در قواعد زبان عربی، موسوم به کافیه، است. در شرح میر سید شریف جرجانی بر کافیه که شارح، خود آن را «شرح گیتی‌پای» نامیده است، قواعد صرف و نحو عربی ضمن پرهیز از نکات زائد و مواضع خلاف میان نحویان، با زبانی علمی و فصیح و به شیوه استدلالی بیان شده است. این اثر یک منبع کاربردی و مفید برای علاقه‌مندان فارسی‌زبان به آموزش قواعد زبان عربی، به‌ویژه در دوره تحصیلات تکمیلی، می‌باشد و نمونه‌ای از نثر علمی فارسی در سده نهم هجری است.


 

شور شاعری جستاری در زیبایی­ شناسی منظومه ­های کلامی مولوی کرد

دکتر هادی رضوان

 

الايضاح في علوم البلاغه (معانی)

ترجمه: دکتر هادی رضوان